“Giáo hội sẽ nỗ lực trở thành tiếng nói của những người thấp cổ bé họng” – Hội đồng Giám mục Công giáo Ấn Độ (CBCI) viết trong thông cáo vào cuối sự kiện dài một tuần được tổ chức tại Viện Khoa học y tế quốc gia St John’s thuộc Bangalore.

Khoảng 161 giám mục và 20 viên chức thuộc CBCI tham dự hội nghị có chủ đề: “Vai trò của Giáo hội trong việc xây dựng một Ấn Độ tốt đẹp hơn”.

Các giám mục nói “trong thâm tâm” các ngài nhận thấy đất nước khao khát xây dựng một Ấn Độ tốt đẹp hơn, nơi mà toàn cầu hóa không đủ cho hàng triệu “đồng bào của chúng ta” mặc dù mang lại sự phát triển “to lớn” về kinh tế và công nghệ, nhưng chưa thực hiện được.

Các ngài nhận thấy “có sự phản bội người nghèo và người bị gạt ra bên lề xã hội” và đã không thể làm cho Giáo hội “đủ nhạy cảm” trước những vi phạm nhân quyền và bạo hành phụ nữ, người bộ lạc, tầng lớp dalit và các nhóm sống trong “cảnh bần cùng vô nhân đạo và áp bức”.

Các ngài sẽ khích lệ người dân chống “chủ nghĩa tiêu thụ buông thả” bằng cách chấp nhận lối sống giản dị hơn.

Các vị giám chức còn kiên quyết “xóa bỏ mọi dấu vết phân biệt đối xử và tham nhũng trong Giáo hội” để làm cho Giáo hội minh bạch và có trách nhiệm hơn.

Các ngài quyết tâm biến mạng lưới các cơ sở giáo dục của Giáo hội thành tác nhân biến đổi xã hội và đào tạo các công dân phục vụ đất nước với lòng trung thực và liêm chính.

“Để nỗ lực xây dựng một Ấn Độ tốt đẹp hơn, bản thân Giáo hội phải trở thành một Ấn Độ tốt đẹp hơn” – thông cáo viết.

Các giám mục nói hội nghị toàn thể lần này đã thuyết phục các ngài về nhu cầu phản đối “không chỉ khi lợi ích của chúng ta bị xâm phạm, mà còn cả khi quyền lợi của tha nhân bị chà đạp”.

Các ngài quyết tâm biến mạng lưới các tổ chức giáo dục của Giáo hội thành tác nhân biến đổi xã hội và đào tạo ra “những công dân cốt cán” đòi hỏi chính trị minh bạch và cai quản tốt.

Các lãnh đạo Công giáo nói Giáo hội vẫn không khuất phục trước những cuộc tấn công gần đây vào nhân viên và cơ sở của Giáo hội và sẽ tiếp tục làm việc giữa người nghèo bằng cách tìm kiếm giúp đỡ của nhiều bác sĩ, luật sư và chuyên gia hơn.

Giáo hội cũng sẽ cộng tác với những tổ chức và cá nhân có cùng mục đích giúp người nghèo hưởng lợi từ các chương trình phúc lợi của chính phủ.

Các giám mục cũng sẽ đi đầu trong việc chống phá rừng, di dời người dân và gây ô nhiễm các nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Sáng 8-2 mọi người lại hy vọng có thể phát hiện thêm những người sống sót sau thảm họa vốn đã cướp đi 21 sinh mạng khi một công nhân 30 tuổi bị mắc kẹt trong 47 giờ đã được kéo ra từ đóng đổ nát.

“Anh ta nói có tiếng trẻ em kêu từ bên trong. Tuy nhiên, sau đó không còn nghe nữa” – Farooq Ahmad, người phát ngôn cho lực lượng khẩn cấp, nói – Chúng tôi đang cố gắng định vị họ qua máy quét và đào ba đường hầm trong đống đổ nát. Các cần trục đang thu dọn các đóng đổ nát ở những nơi chúng tôi chỉ còn biết hy vọng tìm thấy thi thể”.

Tòa nhà 3 tầng này thuộc công ty dược Orient Lab bị sập vào sáng thứ 2, cùng với 3 ngôi nhà gần đó sau khi một bình gas phát nổ trong tầng hầm của nhà máy.

Giám đốc nhà máy đã bị bắt và cảnh sát đang tìm kiếm các chủ nhà máy bị tình nghi vi phạm một số điều luật lao động và an toàn.

Các phương tiện truyền thông đưa tin hơn 300 nhà máy nhỏ bất hợp pháp đang hoạt động trong các khu dân cư trên khắp thành phố. Các tổ chức nhân quyền nói đa số các nhà máy này sử dụng lao động trẻ em và không chú ý các biện pháp an toàn.

Hội nghị không chỉ tập trung vào các khu vực như châu Âu và Hoa Kỳ, những nơi xảy ra nhiều tai tiếng, mà còn cố gắng giải quyết những nơi mà công chúng chưa chú ý tới những scandal này và những nơi ít có nạn nhân đứng ra tố cáo.

Hội nghị dài bốn ngày có chủ đề “Hướng tới chữa lành và phục hồi” do đại học Gregorian của dòng Tên tổ chức tại Rôma và theo linh mục phát ngôn cho Tòa thánh Federico Lombardi, nhận được “sự ủng hộ đầy đủ” của Giáo triều Rôma và Văn phòng Quốc vụ khanh Tòa Thánh.

Theo Đức ông Charles Scicluna, trưởng công tố viên của Tòa thánh về các vụ lạm dụng tình dục, châu Á đang ngày càng có ý thức về vấn đề này.

Tháng 11 năm ngoái, Đức ông Scicluna đã nói chuyện tại cuộc họp kín về lạm dụng tình dục do Liên Hội đồng Giám mục Á châu tổ chức tại Bangkok.

“Người ta ý thức được rằng cần phải làm một việc gì đó” – ngài nhận xét hôm 3-2.

Đồng thời ngài nói luật của Tòa thánh phải xem xét những bất đồng về văn hóa có thể cản trở việc phát hiện tội phạm.

“Trong một số nền văn hóa, nạn nhân khó đứng ra tố cáo. Chúng tôi đang thảo luận làm thế nào để thay đổi thái độ ủng hộ im lặng thay vì tố giác”.

Ngoài ra còn có vấn đề những việc có thể và không thể chấp nhận trong một số nền văn hóa.

“Những chuyện không thể chấp nhận ở Mỹ như âu yếm, hôn hay ôm nhau lại là chuyện bình thường ở Philippines” – ngài nói.

Ngài nhấn mạnh bảo vệ trẻ em phải trở thành “nguyên tắc và quan tâm lâu dài” trong mọi quyết định của Giáo hội.

Trong số diễn giả tại hội nghị có Đức Tổng giám mục Luis Antonio Tagle của Manila. Ngài sẽ nói về chủ đề: “Lạm dụng tình dục của giáo sĩ ở châu Á”.

Theo linh mục dòng Tên Hans Zollner, nhà tâm lý trị liệu nằm trong ban tổ chức hội nghị, một trong các mục tiêu chính của hội nghị nhằm cung cấp cho các giám mục tại châu Á và các vùng khác chưa xảy ra tai tiếng lạm dụng tình dục những kỹ năng xử lý.

Các tham dự viên hội nghị còn nghe các bài thuyết trình và tham dự các cuộc thảo luận về những vấn đề liên quan đến trách nhiệm bảo vệ trẻ em của giám mục và những ảnh hưởng tâm lý của nạn lạm dụng.

Bức ảnh hầu như bị khán giả chỉ trích kịch liệt. Đối với nhiều bạn Tin Lành của chúng ta, việc làm này gây tai tiếng về sùng bái thần tượng. Còn chúng ta thì sao?

Vái lạy bài vị tổ tiên của cộng đồng Trung Quốc có lịch sử lâu đời và đầy tranh cãi. Trong lịch sử Công giáo gọi là sự tranh cãi về các nghi lễ Trung Quốc.

Những người đề nghị chấp nhận nghi thức này trong Giáo hội là các thừa sai dòng Tên ở Trung Quốc từ đầu thế kỷ 17, họ đã phỏng theo nhiều yếu tố văn hóa Trung Quốc ở địa phương để truyền giáo cho người dân, và họ đã thành công.

Việc phỏng theo văn hóa địa phương để truyền bá Tin mừng cách có thể được công nhận mang ý nghĩa văn hóa của một dân tộc nào đó được gọi là “hội nhập văn hóa”.

Trong vấn đề tranh cãi về các nghi lễ Trung Quốc này, các tu sĩ dòng Tên đã biện luận ủng hộ các hình thức hội nhập văn hóa năng nổ hơn, trong trường hợp này là hợp pháp hóa việc vái lạy bài vị tổ tiên trong nhà thờ. Theo họ, vái lạy bài vị tổ tiên của người dân Trung Quốc là nghi thức mang tính xã hội hơn là tôn giáo.

Họ khẳng định Khổng giáo (nghi thức này bắt đầu từ đây) không chỉ là một tôn giáo, mà còn là một triết lý và lối sống. Tuy nhiên, các thừa sai thuộc các dòng tu khác ở Trung Quốc gồm dòng Phanxicô, Augustinô, Đa Minh, dứt khoát không chấp nhận nghi thức này, và xem đây là hình thức sùng bái thần tượng không phù hợp với đức tin Công giáo.

Vào đầu thế kỷ 18, Đức Thánh cha Clêmentê XI đồng ý với nhóm thừa sai thứ hai trong tông chiếu Ex illa die, tuyên bố các nghi thức Trung Quốc như thế trái với căn tính Công giáo. Nhưng sắc chỉ này không cấm tất cả các phong tục và nghi thức của Trung Quốc. Sắc chỉ này chỉ lên án các nghi thức đặc thù nhưng tuyên bố các yếu tố khác trong phong tục tập quán Trung Quốc có thể chấp nhận được miễn là không dính líu đến các hình thức lễ nghi ngoại giáo.

Sau đó, Đức Thánh cha Bênêđictô XIV khẳng định thêm sắc lệnh của vị tiền nhiệm về vấn đề này trong tông chiếu Ex quo.

Quan điểm này được các giáo hoàng trong thời đại đó theo và có ảnh hưởng lớn đến công tác thừa sai tại Trung Quốc. Số người trở lại đạo Công giáo giảm mạnh so với thời các tu sĩ dòng Tên hội nhập văn hóa.

Hiện tượng này kéo dài trong hai thế kỷ cho đến cuối thập niên 1930 dưới thời Đức Thánh cha Piô XII, ngài kêu gọi nới lỏng những áp đặt trong các sắc lệnh của các vị tiền nhiệm. Sắc lệnh Plane compertum est của ngài năm 1939 giải thích các nghi lễ Trung Quốc trước đây được xem là nghi thức tôn giáo thì nay chỉ xem là các tục lệ xã hội.

Vì thế vái lạy bài vị tổ tiên là cách bày tỏ lòng tôn kính đối với người thân và bạn bè đã qua đời, và được phép cử hành trong bối cảnh Công giáo.

Còn kiều bào Trung Quốc ngày nay thì sao?

Sự tranh cãi này diễn ra trong bối cảnh lịch sử Trung Quốc, trong khi vấn đề sau đây là nghi thức vái lạy bài vị tổ tiên của kiều bào Trung Quốc có ít hay không có cội nguồn tại Trung Quốc. Ở đây có một số vấn đề cần được xem xét.

Trước hết, bản thân đồng hóa phong tục và truyền thống của các nền văn hóa địa phương chưa hề trở thành điều quan trọng. Việc làm buồn tẻ này luôn được xem là phương tiện chuyển tải thông điệp Tin mừng theo cách loại bỏ những trở ngại không cần thiết khỏi khả năng nhận thức của người lĩnh hội.

Nói cách khác, cách truyền giáo của chúng ta không nên gây khó khăn không cần thiết cho những người đón nhận Tin mừng. Trong thời xưa ở Trung Quốc, việc khăng khăng bỏ các nghi thức tôn kính tổ tiên thực sự đã làm cho công chúng chướng tai gai mắt và cản trở họ đón nhận Tin mừng.

Không thể nói điều này về hầu hết các kiều bào Trung Quốc ngày nay. Có lý khi cho rằng cấm hay cho phép vái lạy bài vị tổ tiên đều không ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự thành công trong sứ mạng truyền giáo cho cộng đồng Trung Quốc của Giáo hội tại một nơi như Malaysia.

Nếu có, những người ngoài Kitô giáo chắc chắn cảm thấy lạ khi người Công giáo làm một việc như thế trong khi cử hành các nghi thức phụng vụ của chúng ta. Có lẽ sáng suốt khi tự hỏi liệu việc làm như thế có thực sự phục vụ cho mục đích truyền giáo không hay chúng ta làm thế chỉ vì được phép.

Tình hình hiện nay dường như trái ngược với thời xưa ở Trung Quốc. Điều được xem là tai tiếng lớn khi bị cấm thì nay được xem là tai tiếng lớn khi được làm ở Malaysia hiện đại, như được thể hiện trên Facebook gần đây.

Việc này dẫn đến vấn đề thứ hai: Vái lạy bài vị tổ tiên có còn nằm trong văn hóa địa phương không? Trong số những người theo các tôn giáo Trung Quốc, tôi tin rằng câu trả lời là có. Nhưng khá đông người Công giáo nói tiếng Trung Quốc không có bài vị tổ tiên trong gia đình qua nhiều thế hệ.

Đối với họ việc làm này hoàn toàn xa lạ. Và hiện nay chính những người Công giáo này thường đòi vái lạy bài vị tổ tiên trong Thánh lễ mừng Năm Mới.

Việc vái lạy bài vị tổ tiên, vốn là để truyền giáo trong thời xưa ở Trung Quốc, nay lại được xem như là việc làm dành cho những người Công giáo Trung Quốc chưa bao giờ nhận thấy tính cần thiết của việc làm này trong nhà nhưng lại đòi làm trong nhà thờ.

Đây là khía cạnh phi lý vốn cho đến nay dường như chưa ai nỗ lực giải quyết. Nếu họ đã theo đạo Công giáo qua ba bốn thế hệ và chưa bao giờ vái lạy bài vị tổ tiên thì điều gì làm cho các Thánh lễ mừng Năm Mới được thêm thắt bởi cái được nhiều người Malaysia hiện nay xem là nghi thức ngoại giáo mang tính quyết định như thế?

Điểm cuối cùng và cũng là điểm quan trọng nhất là việc duy trì nghi thức như thế có được các giám mục ủng hộ hay không.

Về cá nhân, một người Công giáo hành đạo có thể hoặc không thể thoải mái với việc làm như thế trong Thánh lễ mừng Năm Mới. Người đó có quyền tham dự hoặc không tham dự nghi thức vái lạy này, và điều này không làm cho người đó sùng đạo nhiều hơn hay ít hơn những người khác. Nhưng bản thân nghi thức này có được bãi bỏ hay không là thuộc thẩm quyền giám mục địa phương.

Không chắc Giáo hội địa phương sẽ sớm có quan điểm rõ ràng về chuyện này. Nhưng đối với những cá nhân cảm thấy cực kỳ khó chịu khi tham dự nghi thức này, có lẽ nên đưa ra lời khuyên này: Không tham dự nghi thức này cũng không làm bạn ít sùng đạo hơn.

Nếu chúng ta mong những người muốn cử hành nghi thức này được tự do làm thế, thì cũng cho những người muốn không cử hành quyền tự do đó để hành động theo đúng lương tâm của họ.

Trước khi vào dòng Tên năm 1966, Cha Chính là giáo sư môn sử địa tại trường Nguyễn Bá Tòng từ năm 1960 và là một nhà nghiên cứu lịch sử.

Hai tác phẩm Người Thời Đại và Chính Trị Nhật Bản 1854-1954 của ngài do Nhà xuất bản Sài Gòn ấn hành năm 1957. Sau đó ngài biên soạn các sách Sử Địa đệ nhất, Sử Địa đệ nhị và Việt Sử đệ nhị, đệ ngũ, đệ lục và đệ thất.

Trong các công trình về lịch sử Giáo hội Việt Nam của ngài, nổi bật nhất là Dòng Tên Trong Xã Hội Đại Việt 1615-1773 được nhà xuất bản Antôn Đuốc Sáng xuất bản lần đầu năm 2005 tại Hoa Kỳ, và lưu chiếu tại Quốc hội Hoa Kỳ. Bộ sách gồm 6 cuốn này sau đó được xuất bản lần hai năm 2007 nhân dịp kỷ niệm 50 năm Dòng Tên Việt Nam cùng với các cuốn sách khác như: Lịch Sử Chữ Quốc Ngữ, Hai Giám Mục Đầu Tiên Tại Việt Nam, Dòng Mến Thánh Giá Những Năm Đầu, Tản Mạn Lịch Sử Giáo Hội Công Giáo Việt Nam và Hòa Mình Vào Xã Hội Việt Nam.

Năm 2008, Nhà sách Hòa Bình chính thức xuất bản bộ Dòng Tên Trong Xã Hội Đại Việt 1615-1773 tại Việt Nam với giấy phép của Nhà Xuất Bản Tôn Giáo.

Có thể nói sáu bộ sách trên là “sự nghiệp đời sử học của Ngài”, nên trước khi lâm bệnh Cha Chính đã đích thân đưa cho linh mục Vinhsơn Đinh Trung Nghĩa, S.J. để chính thức xin phép xuất bản.

Trong thời gian trước khi vào dòng Tên, Cha Chính đã đi chu du nghiên cứu sử học ở nhiều nước, và sau 1975 ngài có những buổi diễn thuyết tại Viện Sử học và được ngài ghi lại trong cuốn Tản Mạn Lịch Sử Giáo Hội Công Giáo Việt Nam.

Theo tin chúng tôi biết, nhà sử học Trần Tuyết Nhung ở Toronto, Canada đã dựa vào các di cảo của ngài trong thời gian ngài lâm bệnh và dự định cuối năm 2012 này sẽ xuất bản các tài liệu nghiên cứu của ngài.

Cha Chính sưu tập nhiều bộ sách sử học quý đang được lưu giữ tại Thư viện Tỉnh dòng Tên Việt Nam do cha Nghĩa làm quản thủ. Cha Nghĩa cho biết ngài đã làm việc với bà Trần Tuyết Nhung để xúc tiến phần nghiên cứu còn lại của những tài liệu này.

Linh cửu cha Chính đang được quàn tại nhà chính Dòng Tên ở Thủ Đức và lễ an táng sẽ diễn ra ngày 8-2 do cha giám tỉnh Giuse Phạm Thanh Liêm chủ sự.

Tiểu sử Linh mục Giuse Đỗ Quang Chính:
Sinh ngày 25-11-1929 (theo giấy tờ dân sự 25-11-1915) tại Triệu Thông, xã Quần Phương Hạ, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Con cả trong gia đình có 8 anh chị em gồm 3 em trai, 4 em gái.
Rửa tội ngày 01-12-1929 tại giáo xứ Quần Phương, giáo phận Bùi Chu.
Thêm sức ngày 09-05-1933 tại giáo xứ Quần Phương.
Học triết học tại Đại Chủng viện Bùi Chu từ 1949 – 1951 và học thần học tại Đại Chủng viện Bùi Chu (cơ sở tại Hà Nội 1951 – 1953 và cơ sở tại Sài Gòn 1954 – 1958).
Phó tế ngày 03-12-1957 tại nhà thờ Thị Nghè, Sài Gòn.
Linh Mục ngày 27-07-1958 tại nhà thờ Bùi Phát, Sài Gòn.
Dạy ở Tiểu Chủng viện Bùi Chu và sau đó làm giám học trường Nguyễn Bá Tòng từ 1958 – 1965.
Vào nhà tập Dòng Tên ngày 02-09-1966 tại Pháp.
Khấn lần đầu ngày 21-09-1968 tại Pháp.
Học chuyên môn về lịch sử từ 1967-1970 tại Sorbonne, Pháp.
Khấn lần cuối ngày 05-11-1977 tại nhà tập Dòng Tên, Thủ Đức.
Đảm nhận các nhiệm vụ:
Bề Trên nhà Anrê Phú Yên và Socius Miền từ 1972 – 1981
Bề Trên Học viện Dòng Tên, Thủ Đức từ 1999 – 2001
Bề Trên Nhà Hiển Linh, Thủ Đức từ 1999 – 2004
Bề Trên cộng đoàn Giuse Pignatelli từ 2004 – 2006
Tư vấn Miền (lần 1) từ 1972 – 1981
Tư vấn Miền (lần 2) từ 1999 – 2006
Từ 1970 – 1975: dạy tại các đại chủng viện Huế, Vĩnh Long, Giáo hoàng học viện và các đại học Sài Gòn, Huế, Đà Lạt, Tây Ninh.
Từ 1975-1977: Cha sở họ Nhà thờ Dòng Tên.
Nghỉ hưu từ 01-06-2006.

Sáng 5-2, khoảng 50 người từ 9 đến 90 tuổi của giáo xứ Tiên Chu ở tỉnh Hưng Yên mang xe kéo và cuốc xẻng làm cỏ và dọn rác xung quanh nhà thờ.

“Hôm nay chúng ta dọn vệ sinh xung quanh nhà thờ để gây ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường sống cho tất cả mọi người” – linh mục chánh xứ Phêrô Nguyễn Thái Vạn nói với giáo dân.

Cha Vạn, 42 tuổi, thuộc dòng Thánh Tâm Huế và làm mục vụ tại xứ từ năm 2008, kêu gọi họ “phải giữ gìn và làm cho sạch đẹp cảnh quan môi trường nhà thờ để thu hút tha nhân đến với Chúa”.

Ngài lưu ý nhiều giáo dân xả rác ngay trong nhà thờ và ngài phải nhiều lần quét dọn.

Cha Vạn, các tu sĩ và giáo dân đã dọn sạch 5 bãi rác do người dân xả bừa bãi quanh hai hồ nước vốn thuộc quyền sở hữu của giáo xứ từ trước năm 1954 nhưng hiện nay chưa được chính quyền địa phương trao trả. Từ đầu năm 2012, giáo xứ đã nộp cho chính quyền 160 triệu đồng để được tạm thời sử dụng hai hồ này trong thời hạn 4 năm.

Họ còn vớt xác động vật, củi gỗ, bao nilon và rác trôi nổi trong hai hồ.

Cha Vạn cho biết giáo xứ sẽ thả nuôi cá để lấy thu nhập trang trải chi phí cho sinh hoạt của giáo xứ.

Ông Phêrô Nguyễn Văn Công, thành viên hội đồng giáo xứ, nói rằng: “Chúng tôi không chỉ trích những người đã xả rác bừa bãi gây ô nhiễm môi trường, nhưng họ biết việc làm của chúng tôi hôm nay và sẽ ý thức bỏ rác đúng nơi quy định và gìn giữ môi trường cuộc sống trong sạch”.

Ông Công nói thêm sau chiến dịch này các thành viên hội đồng giáo xứ sẽ đi đến từng gia đình để cổ động trồng cây xanh hai bên đường, ven ao hồ và bảo vệ môi trường. “Tôi tin người ta sẽ hưởng ứng ý tưởng và việc làm của chúng tôi hơn là để cho những bãi rác thải bốc mùi hôi thối bay vào nhà ở của họ” – ông bày tỏ hy vọng.

Giáo xứ Tiên Chu thuộc giáo phận Thái Bình được thành lập năm 1730. Biến cố 1954 đã khiến cho khoảng 2.500 giáo dân di cư vào miền nam. Hiện nay giáo xứ phục vụ 566 giáo dân.

Hiện nay trên cả nước có khoảng 50.000 trung tâm luyện thi, riêng tại thủ đô Dhaka có 20.000 trung tâm. Nhiều trung tâm chỉ mới mở gần đây.

Lo ngại trước diễn biến này, Tòa án Tối cao Bangladesh yêu cầu Bộ Giáo dục điều tra sự việc. Báo cáo điều tra chỉ trích thậm tệ tiêu chuẩn tại hầu hết các trung tâm và khuyến cáo không nên khuyến khích học sinh đăng ký học tại các trung tâm này. Trong số những quan ngại chính là giảng dạy bất cập và số lượng học viên quá đông.

Tuy nhiên, chưa có luật cấm mở trung tâm luyện thi hay quy định quản lý trung tâm. Trên thực tế có một số trung tâm khẳng định đã được phép của chính quyền.

Theo một số bản tin trong nước, sự bùng nổ ngành kinh doanh tiền triệu này là do lợi nhuận cao, khiến cho chính phủ miễn cưỡng đưa ra lập trường cứng rắn hơn.

Các lãnh đạo Giáo hội rất bực mình về việc một số trung tâm còn lấy tên của một số trường nổi tiếng của Giáo hội, ám chỉ họ là chi nhánh của các trường này.

Trường Notre Dame rất nổi tiếng ở Dhaka là một nạn nhân. Một trung tâm lấy tên là Buetec, hoạt động trong khu vực gần đó, khẳng định là do cựu nhân viên của Notre Dame quản lý và còn dám bảo đảm học viên được vào trường nếu đăng ký học với họ.

Một đại diện của Buetec không muốn nêu tên nói: “Vâng, chúng tôi luyện thi cho các học sinh muốn theo học tại trường Notre Dame và đã có nhiều học viên đậu vào trường đó”.

Hiện nay Notre Dame đã liên lạc với tất cả sinh viên và phụ huynh của trường, cảnh báo họ đừng để bị lừa bởi trung tâm này hay bất kỳ trung tâm nào lấy danh nghĩa của trường.

“Tôi rất ghét trung tâm luyện thi này” – linh mục hiệu trưởng Benjamin Costa thuộc dòng Thánh Giá nói. “Nếu các trung tâm này mở dạy đàng hoàng, thì lấy danh nghĩa các trường của Giáo hội làm gì?”

“Dù sao thì luyện thi như thế là không thể chấp nhận được và tôi không nghĩ là hữu ích, chỉ là lãng phí tiền của”.

Sư huynh Robi Purification, hiệu trưởng trường Trung học St Gregory’s, gọi việc kinh doanh luyện thi là “căn bệnh chí tử nhất cho ngành giáo dục ở Dhaka”. Nhưng thầy thừa nhận điều kiện hiện nay có thể buộc một số giáo viên mở dạy tư hay làm “đêm” tại trung tâm luyện thi.

“Chúng tôi luôn khuyên giáo viên của chúng tôi đừng làm thế – thầy nói – Nhưng khi chúng tôi không thể trả cho họ hơn 10.000 – 12.000 taka (125-150 Mỹ kim) một tháng thì họ không có lựa chọn nào khác, vì mức sống ở thành phố cao”.

Một giáo viên quản lý một trung tâm gần trường St Gregory’s khăng khăng cho rằng mở lớp dạy thêm không có gì sai.

“Học sinh học ở đây đạt điểm cao trong các kỳ thi và có cơ hội được vào các trường tốt, kể cả một số trường do các thừa sai quản lý” – ông nói – Chúng tôi giúp những học sinh yếu kém mà không được nhà trường và gia đình của các em quan tâm đúng mức”.

Đức cha Tong là vị hồng y người Trung Quốc thứ bảy trong lịch sử Giáo hội nước này, và là người đầu tiên sinh tại Hồng Kông.

Ngài là người trầm tính, uyên bác, dè dặt và đạo đức. Ngài sống ở Trung Quốc đại lục đến khi 10 tuổi và sau đó nhiều lần trở lại thăm đại lục.

Ngài lấy bằng thạc sĩ triết học Trung Quốc tại Đại học Trung Quốc ở Hồng Kông vào những năm 1970, và sau đó dạy triết học Trung Quốc tại chủng viện. Một nguồn tin thân ngài cho biết con người ôn hòa này đã tiếp thu nhiều tư tưởng Khổng giáo và Lão giáo, và điều này được phản ánh trong phong cách lãnh đạo của ngài.

Từ năm 1980, ngài làm giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Thánh Linh tại Hồng Kông, trung tâm nghiên cứu hàng đầu của Công giáo về Giáo hội tại Trung Quốc, và là một trong những người am hiểu nhất về vấn đề này. Ngài còn là thành viên Ủy ban đặc trách Trung Quốc do Đức Thánh cha Bênêđictô thành lập.

Ngài là một người thận trọng, không ảo tưởng về chế độ cộng sản ở Bắc Kinh. Ngài tham gia đàm phán với các quan chức ở đó trước khi Anh Quốc trao trả Hồng Kông năm 1997. Đức cha Tong còn là vận động viên bóng rổ. Ngài thuộc số các lãnh đạo tôn giáo chính thức được mời tham dự lễ khai mạc Thế Vận hội Olympic Bắc Kinh vào ngày 6-8-2008.

Ngài tin chắc rằng “chỉ có đối thoại và đàm phán mới có thể giải quyết được xung đột” như ngài phát biểu với linh mục Gianni Criviller trong cuộc phỏng vấn dài dành cho Asianews, và được đăng lại trên Tripod (Hong Kong, 2009). Đồng thời ngài cũng khẳng định Bắc Kinh phải “để cho tất cả anh chị em của chúng ta trong Giáo hội được hưởng quyền tự do tôn giáo và nhân quyền đầy đủ”, nếu muốn quan hệ bình thường với Giáo hội Công giáo. Với tư cách hồng y, ngài có thể đóng vai trò quan trọng bằng cách giúp làm cầu nối giữa Tòa Thánh và nhà chức trách Trung Quốc.

Đức cha Tong tự xem mình là “không xứng đáng và có ưu thế” để được tôn phong hồng y, ngài phát biểu với tờ Sunday Examiner của Hồng Kông hôm 9-1. Ngài xem vinh dự này là “dấu chỉ tình thương bao la và quan tâm sâu sắc Đức Thánh cha dành cho Giáo hội Công giáo tại Trung Quốc, và là sự khích lệ cho những nỗ lực của giáo phận Hồng Kông trong việc xúc tiến hòa giải và hiệp thông đầy đủ giữa Giáo hội Trung Quốc và Giáo hội hoàn vũ”.

Ngài sinh ra trong một gia đình ngoài Công giáo vào ngày 31-7-1939, và là con cả trong ba người con (hai nam, một nữ). Khi ngài lên 2 tuổi, Phát xít Nhật xâm lược Hồng Kông và gia đình ngài phải chạy sang Ma Cao (quê mẹ ngài). Tuy nhiên, ngay sau đó để an toàn cho ngài, bố mẹ ngài đã gửi ngài đến ở với bà nội ngài tại một ngôi làng thuộc tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc đại lục (quê bố ngài). Ngài ở đó đến khi lên 6 tuổi.

Sau khi chiến tranh kết thúc vào ngày 15-8-1945, ngài được đoàn tụ với gia đình tại Canton, và bắt đầu học tiểu học. Nhưng sau đó bố ngài, làm nghề kế toán, bị lao phổi và mẹ ngài phải đi làm giáo viên để nuôi gia đình. “Đó là những ngày hết sức khó khăn. Chính trong những ngày đó tôi học được cách chịu đựng và lòng khoan dung” – ngài nói với cha Criviller.

Sau chiến tranh, mẹ ngài từng học tại trường Công giáo quyết định theo đạo và chịu phép rửa tội. Những năm sau đó, cả gia đình ngài đều trở lại đạo.

Trong những năm đó, cộng sản và những người theo chủ nghĩa dân tộc đánh nhau dữ dội ở miền bắc và trung Trung Quốc, nhiều binh lính bị thương và cơ cực đã đến tị nạn ở Canton nơi gia đình Đức cha Tong sinh sống.

Chàng trai trẻ John chứng kiến sự thương yêu mà các thừa sai Công giáo (tu sĩ dòng Maryknoll người Mỹ) ở Canton dành cho những người này, và có ấn tượng sâu sắc. Trong số các tu sĩ đó có linh mục quản xứ của ngài, người đã giới thiệu ngài vào trường tiểu học Công giáo, và tấm gương của cha quản xứ đã truyền cảm hứng cho ngài theo đuổi ơn gọi linh mục.

Khi cộng sản lên nắm quyền ở Trung Quốc, các linh mục đề nghị nên cho ngài sang Ma Cao theo đuổi ơn gọi. Bố mẹ ngài tin tưởng Giáo hội và đồng ý cho ngài rời khỏi Trung Quốc, ngài phát biểu với cha Criviller.

Đức cha Tong vào chủng viện Ma Cao năm 1951 lúc 12 tuổi. Bố ngài qua đời ở tuổi 42 tại đại lục năm sau đó, và bà nội thân yêu của ngài qua đời một thời gian sau đó. Sau 6 năm ở Ma Cao, ngài chuyển đến chủng viện Thánh Linh ở Hồng Kông học triết học và thần học. Ngài được đưa sang Rôma học thần học năm 1964, lúc đó Công đồng Vatican II vẫn còn đang họp. Ngài được Đức Thánh cha Phaolô VI phong chức linh mục tháng 1-1966, sau đó ngài lấy bằng tiến sĩ thần học tại Đại học Pontifical Urban.

Khi trở về Hồng Kông, ngài đến sống tại chủng viện và ở đó cho đến nay. Từ năm 1970 trở đi, ngài dạy thần học và triết học Trung Quốc ở đó. Năm 1979, Đức Giám mục (sau này là hồng y) Wu bổ nhiệm ngài đứng đầu Trung tâm Nghiên cứu Thánh Linh khi mới thành lập và ngài giữ chức vụ này cho đến nay. Năm 1992, đức hồng y bổ nhiệm ngài làm tổng đại diện giáo phận. Ngài giữ chưc vụ này trong 17 năm.

Đức Thánh cha Gioan Phaolô II bổ nhiệm ngài làm giám mục phụ tá của Hồng Kông vào tháng 12-1996. Đức Thánh cha Bênêđictô tấn phong ngài làm giám mục phó vào tháng 1-2008 và giám mục chính tòa vào ngày 15-4-2009, sau khi Đức Hồng y Zen từ chức.

Khi ngài nhận mũ đỏ vào ngày 18-2, sẽ có ba người Trung Quốc trong Hồng y Đoàn, gồm Đức cha Tong, Đức Hồng y Zen và Đức Hồng y Paul Shan Kuo-hsi (Đài Loan). Nhưng Đức  cha Tong là người duy nhất có quyền bỏ phiếu bầu giáo hoàng mới trong mật tuyển viện, do ngài chưa tới tuổi 80.

Chị Anna Trần Thị Ngát, 29 tuổi, và 25 người khác đã về quê ở Thái Bình để ăn Tết hôm 20-1 sau một năm làm việc ở tỉnh Quảng Đông.

“Vì phải lo cho bố già yếu và bản thân nên em mới nhận đi làm xa vậy, nhưng quá nguy hiểm đến tính mạng và không bao giờ dám đi làm việc trong những xưởng cực khổ như địa ngục trần gian ấy. Em sợ lắm rồi, sợ nhất là bị môi giới lừa bán cho các nhà chứa” – chị Ngát, con út trong một gia đình có 9 người con, mẹ mất sớm, bố bệnh yếu, cho biết.

Chị kể chị làm cho một xưởng sản xuất đồ chơi trẻ em. Xưởng này có khoảng 300 công nhân kể cả 40 người Việt Nam.

Mỗi ngày trung bình họ phải làm việc từ 14-16 tiếng, trong khi làm có giám sát chặt chẽ. Nhiều người không có đủ sức để làm cũng bị chủ quản ép làm. Nếu không làm sẽ bị trừ lương. Chủ cho ăn cơm nhưng cơm, rau và cá ươn nấu như cho heo ăn. Nhiều thanh niên ăn như thế không đủ sức khỏe nên phải ra ngoài ăn thêm với giá đắt đỏ.

Sáu người chia nhau ở một phòng rộng 16 mét vuông với ba cái giường.

Chị Ngát cho biết trước khi sang Trung Quốc làm việc chị cân nặng 53 ký nhưng giờ chỉ còn 45 ký và mang bệnh cao huyết áp nữa.

Chị kể một người đàn ông 45 tuổi ở Thái Bình do bị ép làm việc quá sức, xin nghỉ thì chủ không cho nghỉ, nên ông đã chết. Lại có khoảng 5 hay 6 cô gái tuổi chỉ khoảng 17-18 sang làm một thời gian thì bị môi giới lừa bán vào nhà chứa.

Làm việc trong hoàn cảnh như thế nhưng người nào làm việc tốt mới kiếm được 5 triệu đồng mỗi tháng, còn người nào làm chậm chỉ nhận được 3 triệu đồng.

Ngoài ra người lao động còn phải trả 12 triệu cho những người môi giới và dẫn đường vượt biên sang Trung Quốc và trở về Việt Nam. Không cần giấy tờ hộ chiếu, họ được dẫn đi theo đường mòn hẻo lánh trèo đèo lội suối vào ban đêm khoảng vài tiếng qua ngã Lạng Sơn và Móng Cái. Sau đó tất cả được chất lên xe chở chó, lợn, khoảng 30 người vào một xe và đi thêm 3 tiếng nữa. Rồi còn phải nằm lại ở bến xe một ngày sau đó để đi đến nơi làm việc là các công xưởng tư nhân của người Trung Quốc.

Khi trở về quê họ cũng phải theo lộ trình gian nan này. Nhiều người bị hải quan Trung Quốc bắt lại và bị lấy hết đồ đạc, tiền bạc và bị giam 20 ngày trước khi bị trục xuất về nước.

Sau 10 tháng làm việc ở quê người, chị Ngát cho biết chị may mắn mang về được 35 triệu đồng. Chị kể nhiều người không cầm về cho gia đinh được đồng nào, có những thanh niên phải ở lại vì không có tiền.

Về đời sống tâm linh, chị Ngát kể, do ở đó không có nhà thờ Công giáo nào nên chị và những người Công giáo khác sau mỗi ngày đi làm về vào lúc đêm khuya tập trung nhau trong một phòng và đóng cửa lại để đọc kinh cầu nguyện. Còn các ngày lễ lớn như Phục Sinh, Giáng Sinh thì cả nhóm xin chủ xưởng cho nghỉ việc để cầu nguyện và ăn uống với nhau.

Giới di dân sang Trung Quốc làm ăn ước tính mỗi năm có khoảng 5.000 người Việt Nam vượt biên sang Trung Quốc làm việc trong các xưởng sản xuất giầy da, đồ chơi trẻ em, làm ăn buôn bán tại các tỉnh giáp biên giới như Quang Đông, Quảng Tây. Có khoảng 1.000 ngưởi bị hải quan biên phòng hai nước bắt lại.

Theo chị Ngát, nhiều người phải ly hương đi làm ăn xa chịu mọi cực khổ vì ở quê nhà không có việc gì làm.

Anh Thomas Trần Văn Dũng, 20 tuổi, trở về quê hôm 27 tết, cho biết anh đi làm vất vả cả năm mà chỉ mang về được 10 triệu đồng cho bố mẹ mua sắm tết. “Em chọn đi Trung Quốc làm vì nghe theo lời ngon ngọt của người môi giới dụ dỗ sẽ được trả 6 triệu đồng một tháng, nhưng khi sang tới nơi làm không được như vậy. Mỗi tháng họ trừ hết em chỉ được 3 triệu đồng”.

Dũng, con đầu trong gia đình có 5 người con, cho biết năm nay em sẽ đi vào miền Nam làm ăn cho an toàn hơn và  không bao giờ dám đi Trung Quốc nữa, vì đa số người Việt sang đó bất hợp pháp và không biết tiếng, nên con trai thì dễ xảy ra đánh nhau, con gái thì dễ bị lừa bán mà không có pháp luật bảo vệ.

Chị Ngát cũng dự định sẽ đi tìm việc làm tại các công ty xí nghiệp xung quanh Hà Nội như ở Bắc Ninh, Hải Dương vì một số chị em đi làm cùng chị đã bị lừa bán mỗi người hai vạn nhân dân tệ mà đến nay chưa được tìm thấy.

Tất cả học viên là những người tình nguyện từ các làng chài và được Caritas Chilaw đào tạo một cách đặc biệt nhằm giải quyết các vấn đề cụ thể mà gia đình và cá nhân đang gặp phải.

“Chúng tôi tin rằng sự hỗ trợ của nhân viên tư vấn sẽ rất cần thiết trong việc giúp những người này vượt qua được những gì mà cuộc sống gây ra cho họ. Một trong ba gia đình đánh cá đang cần được tư vấn” – Giám đốc Caritas Chilaw linh mục Abraham Barnabas cho biết hôm 29-1.

Ngài phát biểu tại cuộc gặp gỡ của những người đang học làm tư vấn viên tại Trung tâm Caritas Chilaw ở Madampe, cách Colombo 65km về phía bắc.

“Toàn cầu hóa và chủ nghĩa hưởng thụ làm xói mòn các giá trị trong nhiều gia đình và có thể phải mất nhiều năm để đào tạo một nhân viên tư vấn. Với chương trình này, chúng tôi đang đào tạo các tình nguyện viên có kiến thức cơ bản và kinh nghiệm thực tế để họ có thể làm giảm thiểu những báo động của các tệ nạn xã hội” – theo Seetha Wickramasigha, điều phối viên chương trình.

Quan hệ giữa các cá nhân trong gia đình và với những người khác là rất quan trọng cho hạnh phúc của cá nhân và xã hội. Với sự hỗ trợ của các tình nguyện viên được đào tạo này, chúng tôi tổ chức thảo luận theo từng nhóm nhỏ và các bài học về trị liệu gia đình, cũng như đưa ra những hướng dẫn tâm lý, bà cho biết.

Tại cuộc gặp gỡ, các nhà tư vấn bàn đến một số vấn đề mà họ thường gặp phải. Điển hình là nạn nghiện rượu và tác hại của nó đối với gia đình.

“Ngày nay cảnh một ngư dân cầm trên tay chai rượu là chuyện bình thường” – Canicius Peter, một tình nguyện viên đến từ Chilaw, nhận xét.

“Tác động của rượu có thể phá hoại gia đình và gây ra các vấn đề khác nữa trong tương lai” – ông nói và thêm rằng bạo lực gia đình, ngoại tình và tảo hôn để thoát khỏi gia đình là khá phổ biến.

Các tình nguyện viên còn lên kế hoạch gặp nhau mỗi tháng một lần để trau dồi kinh nghiệm.